राज्याचा दहावीचा निकाल 91.46 टक्के

राज्याचा दहावीचा निकाल 91.46 टक्के
- - सकाळ वृत्तसेवा सोमवार, 8 जून 2015 - 01:30 AM IST
Tags: ssc, hsc, exam, kolhapur, western maharashtra

मुंबई - राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळातर्फे घेतलेल्या दहावी परीक्षेचा निकाल आज (सोमवार) जाहीर झाला असून, राज्याचा एकूण 91.46 टक्के निकाल लागला आहे. कोकण विभागाचा सर्वाधिक 96.54 टक्के निकाल लागला आहे.

दहावीच्या विद्यार्थ्यांना ऑनलाइन निकाल आज दुपारी एक वाजता संकेस्थळांवर (ऑनलाइन) पाहता येणार आहे. विद्यार्थ्यांना 15 जून रोजी दुपारी तीन वाजता शाळांतून गुणपत्रके मिळतील. 29 जूनपर्यंत उत्तरपत्रिकांच्या छायाप्रतींसाठी विद्यार्थ्यांनी अर्ज करावयाचे आहेत. यावर्षी परीक्षेसाठी 17 लाख 32 हजार 898 विद्यार्थ्यांनी नोंदणी केली होती. विशेष म्हणजे, हा निकाल एसएमएसच्या माध्यमातूनही विद्यार्थ्यांना मिळेल. बीएसएनल मोबाईलधारकांना 57766 या क्रमांकावर MHSSC< (स्पेस) परीक्षा क्रमांक > याप्रमाणे एसएमएस पाठवून निकाल समजेल. याबरोबर, आयडिया, व्होडाफोन, एअरसेल, रिलायन्स, युनिनॉर कंपन्यांच्या मोबाईलवरुनही MH 10 (स्पेस) परीक्षा क्रमांक असा एसएमएस 58888111 यावर पाठविल्यानंतर निकाल समजेल. एअरटेल मोबाईलवरून निकाल पाहण्यासाठी MH 10 (स्पेस) परीक्षा क्रमांक याप्रमाणे एसएमएस 527011 या क्रमांकावर पाठवावा. www.mahresult.nic.in या संकेतस्थळावर निकालाबरोबर सर्व विषयांचे गुणही उपलब्ध होतील.

गेल्यावर्षी पेक्षा यंदा निकालात 3.14 टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. यंदाही राज्यात मुलींनीच बाजी मारली आहे. उत्तीर्ण मुलांची टक्केवारी 90.18 टक्के असून, 

उत्तीर्ण मुलींची टक्केवारी 92.94 टक्के आहे. राज्यात कोकण विभागाचा सर्वाधिक निकाल लागला असून, कोकण विभागाचा निकाल 96.54 टक्के, तर सर्वात कमी निकाल लातूर विभागाचा लागला आहे. अपंग विद्यार्थ्यांचा निकाल 87.46 टक्के लागला आहे. शंभर टक्के निकाल लागलेल्या शाळांची संख्या 4731 आहे, तर शून्य टक्के निकाल लागलेल्या शाळांची संख्या 21 एवढी आहे. 

विभागवार आकडेवारी

कोकण: 96.54

कोल्हापूर: 95.12

पुणे: 95.10

मुंबई: 92.90

नाशिक: 92.16

औरंगाबाद: 90.57

नागपूर: 87.01

अमरावती: 86.74

लातूर: 86.38

निकालासाठी ही संकेस्थळे पाहा 

- www.mahresult.nic.in 

- www.maharashtraeducation.com

- www.hscresult.mkcl.org

- www.rediff.com/exams

- www.knowyourresult.com/MAHSSC 

Read More

Employment Opportunities for engineers

Employment Opportunities

Aerospace/Aeronautical Engineering – Hindustan Aeronautics Limited employs aerospace engineers. Employment in research and development is offered by the Defence Services DRDO for missile development, Indian Space Research Organization, government laboratories and organizations concerned with the aviation industry, i.e., Air India, Indian Air Lines etc.

Agricultural Engineering – Central and State Government Departments of agriculture and agricultural engineering, agro industries, minor irrigation corporations, agricultural machinery manufacturing organizations, tea gardens, National Seeds Corporation, Food Corporation of India, National Dairy Development Board, Dairy and Food Industries, Nationalized Banks, Agricultural Financial Organizations, Agricultural Research Organizations, Agricultural universities and voluntary organizations employ agricultural engineers.

Automobile Engineering – Automobile manufacturing industries, defense services offer employment.

Biomedical Engineering – Biomedical engineers are researchers and hence they work in laboratories to research, design and fabricate materials used in medical diagnosis and treatment.

Ceramic Engineering – Glass, cement, electronic, ceramic, electrical industries employ ceramic engineers. Besides specific engineering opportunities ceramic engineers also work in research  in industries dealing with ceramic equipments and products.

Chemical Engineering – The application of chemical engineering is in diverse industries – e.g. in industries manufacturing paints, dyes, varnishes, drugs, acids, petroleum, fertilizers, foods, dairy products. They may work in textile or plastic industry or even in glass or rubber industry. The application of this branch is extensive.

Civil Engineering – Civil engineers are employed in the public and private sectors in large numbers in all branches of design, construction, maintenance of roads, highways, bridges, dams, canals, docks, airports, housing  complexes and in environment management etc.

Environmental Engineering – Environmental engineers are required by government and industry both to monitor and control ongoing pollution and to anticipate and deal with the likely impact on the environment of proposed new projects - whether it be the construction of a new dam, a hotel or an industrial unit. Environmental Engineers are employed with industries dealing with recycled products and waste management.

Electrical Engineering – Electrical engineers find employment with organizations dealing with generation, transmission, distribution and utilization of electrical energy. They work in the manufacturing industry, design electrical machinery and equipment, and oversee their operation. They are employed in high powered electrical generating stations, design and construction of power plants, and in industries manufacturing industrial machinery.

Electronic Engineering – Electronic engineers are employed in industries manufacturing electronic equipment, research and development, and in places where electronic equipments are extensively used, e.g. television and radio, aerospace industry, automobile industry, computer based industries. Marketing and sales jobs for electronic products are another option. Electronic engineers who specialize in biomedical equipment find employment with bioengineering industries.

Energy Engineering – Energy engineers find opportunities in major industries and organizations concerned with research and development.

Industrial Engineering – Industrial engineers find employment with production industries particularly where the concern is plant efficiency, cost effective operating methods  and quality control.

Instrumentation/Production Engineering – The demand for instrumentation engineer comes from user industries such as steel, chemical, fertilizer, refineries, power industry etc. as well as from research and development organization, of defense, government and private sector.

Mechanical Engineering – Mechanical engineers are employed in almost every sector of the industry. Some of the largest areas of employment are machine tools, railway engineering, aerospace, the automobile industry and power plants.

Metallurgical Engineering – Metallurgists are employed in research laboratories, industries and plants extracting and processing metals like iron and steel, nickel, tin, copper, zinc, aluminum and brass etc., in metallurgical industries like Foundries and rolling mills, in fabrication industries.

Microelectronic Engineering – The main areas of work are in aerospace, including aircraft, satellites, space systems, guided weapons; computers, information technology, and telecommunications; consumer electronics, such as washing machines and microwave ovens; medical electronics for use in diagnosis, monitoring and care of patients; etc.

Nuclear Engineering – Nuclear engineers work primarily in research. Nuclear engineers also find employment in nuclear power plants, defense and nuclear installations, with defense manufacturers, or with nuclear power equipment manufacturers.

Mining engineering – Mining engineers are employed as engineers in mines, minerals development corporation and mining departments of the union and state governments.

Telecommunication Engineering – Telecommunication engineers work with the defense services, in the broadcasting sector, electronic/mass communication sector, with the Government as well as with the manufacturing industry.

Read More

Career as Engineer

  Engineers specialize in different branches of engineering e.g. mechanical, electrical, electronics, chemical, biomedical etc. They work in designing, planning large structures, maintenance, production, or testing of machines and equipment used in different sectors. Many engineers study management where their engineering background facilitates the marketing process and installation planning of engineering goods.

• Mechanical Engineers design, operate and maintain machines, components, machine tools, manufacturing systems and processes, components of  thermal power stations, solar energy, air conditioning and refrigeration and industrial engineering. They are involved in both the fundamental and applied aspects of these areas

• Electrical Engineers are concerned with the generation, distribution, use of electrical power, control and instrumentation. They work with equipment that produces and distributes electricity such as generators, transmission lines, transformers, lighting and wiring in buildings. They design electric motors, machinery and ignition systems which are required by automobiles, aircrafts and all kinds of motorized vehicles and equipments

• Aerospace Engineers  work in aeronautical and spacecraft engineering. They design, analyze, construct, develop, test and manufacture commercial and military aircrafts, missiles, and spacecrafts

• Agricultural Engineers design and develop farm implements and machineries, and equipments used during production, processing, transportation and storage of agricultural commodities. Field engineers deal with irrigation, drainage and land resource planning and execution. Service engineers are engaged in sale servicing, repairing and installation of farm machinery

• Automobile Engineers are concerned with the design, development, repair and manufacture of automobiles. They may also specialize in automobile design

• Biomedical Engineers are scientists who using the principles of engineering and life sciences conduct research on the biological aspects of human and animal life. The products biomedical engineers have invented have revolutionized the field of medicine. Some examples are the artificial heart and other artificial organs, prosthetics (artificial limbs), use of lasers in surgery, cryosurgery, ultrasonics and the use of computers in diagnosis

• Ceramic Engineers deal with inorganic and non-metallic materials used in industrial applications. They carry out research, design machinery and processing methods and develop new ceramic materials and products

• Chemical Engineers combine principles of chemistry and engineering to solve problems in the production of chemicals. Chemical engineers are concerned with designing, supervision, construction, installation and operation of equipment, plants and works in which substances undergo physical and chemical changes. The chemical technologists deal with the development and operation of processes for production purposes

• Computer Engineers design, manufacture, and maintain computer hardware and computer based information and control systems

• Environmental Engineers use knowledge from several disciplines to protect the quality of the human environment - its air , water and land. This field embraces a wide field, from the ocean depths where marine resources must be preserved to the depletion of ozone layers in the upper atmosphere which poses a threat to life on earth

• Electronic Engineers are concerned with electronic components, integrated circuits and microprocessors. They  design , fabricate, test, maintain and supervise  the manufacture of electronic equipments

• Energy Engineers are concerned with the use , production, distribution, conversion and conservation of energy

• Industrial Engineers work in manufacturing or industrial production. Choosing machinery and equipments, planning industrial layout, organization of assembly line , quality control, distribution and inventory control is devised by industrial engineers

• Instrumentation (Production) Engineers design, construct and maintain instruments and instrumentation units required for industrial processes

• Marine Engineers design, research, survey, install and maintain marine vessels of all types and sizes. The job of running, maintenance and repair of engine rooms of sailing vessels both merchant and navy is carried out by marine engineers. Marine engineers also work as shore engineers to install , maintain equipments used during loading and unloading of cargo and other dock machinery

• Metallurgical and Materials Engineers develop new types of metal alloys. Metallurgical engineers work in chemical, physical or mechanical metallurgy. Material engineers develop materials according to specifications and test and evaluate them

• Mining Engineers are involved with the location, extraction, and preparation of minerals  used in manufacturing industries. They design underground and open pit mines, supervise the construction of mine shafts and tunnels in underground operations and devise methods for transporting minerals to processing plants. They work with geologists, metallurgists, on reclamation projects as well as in projects related to water and air pollution     

• Telecommunication Engineers deal with communication systems e.g. cables, radio, satellite, communications, TV, Radar, navigational communications equipments, all types of information and transmission networks

• Microelectronics engineers are involved in the design, development, fabrication and testing of new electronic circuitry. Modern electronic circuits are built on printed circuit or hybrid boards carrying the latest in chip technology. Microelectronics engineers undertaking the logic design, often work together with software engineers who write the software. This process needs careful planning to decide which function will be achieved through the hardware

• Nuclear engineers conduct research on nuclear energy and radiation. They design , develop monitor, and operate nuclear power plants used to generate electricity. They may work on nuclear fuel cycle,- production, handling, and use of nuclear fuel and the safe disposal of waste produced by nuclear energy- or on fusion energy. Nuclear engineers  specialize in the development of nuclear weapons or in industrial and medical uses of radioactive materials e.g. equipment to help diagnose and treat medical problems

Skills required

• Solid educational background
• Strong problem solving abilities
• Strong communication skills
• Team player
• Ability to write reports

• Brilliant mathematical acumen
• Scientific aptitude
• Willingness to learn
• Leadership qualities

Read More

आवडीचे करिअर, सर्वश्रेष्ठ करिअर !

आवडीचे करिअर, सर्वश्रेष्ठ करिअर ! - उल्हास जोशी शुक्रवार, 27 सप्टेंबर 2013 - 12:00 AM IST Tags: pune, career, ulhas joshi करिअरची निवड करताना "मॉब मेंटॅलिटी‘ वर किंवा कौन्सेलरने सांगितले म्हणून करिअरची निवड करू नये. करिअरविषयी मार्गदर्शन करण्यासाठी अनेक जण पुढे येत आहेत, अनेक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जात आहे; मात्र, करिअरची निवड करताना "आपली आवड‘ हा महत्त्वाचा मुद्दा विसरू नये.  अनंता पाचवीपासून माझा मित्र होता. आम्ही दोघे एकदमच मॅट्रिक झालो. आम्हा दोघांनाही चांगले मार्क पडले. फर्स्ट क्‍लास मिळाला. अनंताला तर माझ्यापेक्षा चांगले मार्क मिळाले. त्या वेळी सर्वसाधारणपणे मुलांचा ओढा इंजिनिअरिंगकडे जास्त होता. मी इंजिनिअरिंगला जायचे ठरवले. अनंताने पण तेच ठरवले. त्याचे हस्ताक्षर सुंदर होते. भाषा विषयात त्याला जास्त रुची होती. अंकगणित त्याला आवडत होते. त्यामुळे त्याने इंजिनिअरिंगला न येता आर्ट किंवा कॉमर्स साईडला जावे, असे मी त्याला सुचवून पाहिले. त्याला हे अर्थातच पसंत पडले नाही. त्या वेळी इंजिनिअरिंगचे दोनच मार्ग उपलब्ध होते. एकतर मॅट्रिकनंतर इंजिनिअरिंगच्या डिप्लोमाला जायचे किंवा इंजिनिअरिंग कॉलेजमधून बीई व्हायचे. मी डिप्लोमाचा मार्ग स्वीकारला तर अनंताने बीईच्या मार्गाने जायचे ठरवले. बीईसाठी कॉलेजची पीडी (प्री डिग्री) व इंटर (इंटर सायन्स) अशी दोन वर्षे करावी लागत. ज्यांना इंटरला प्रथम वर्ग मिळे, त्यांनाच बीईला ऍडमिशन मिळे. अनंताने पीडीला ऍडमिशन घेतली. फर्स्ट क्‍लास मिळावा म्हणून इंटरला एक वर्ष ड्रॉप घेतला व इंटरची परीक्षा पास झाला; पण, त्याला काही प्रथम वर्ग मिळाला नाही व त्यामुळे बीईला ऍडमिशन मिळाली नाही. म्हणून त्याने इंजिनिअरिंगच्या डिप्लोमाला ऍडमिशन घेतली व तीन वर्षांचा डिप्लोमा पाच वर्षांत पूर्ण केला. अशा रीतीने त्याने इंजिनिअर होण्यासाठी मॅट्रिकनंतर आठ वर्षे घेतली. (म्हणजे परत पहिली ते आठवी एवढी वर्षे घेतली.) इंजिनिअर झाल्यावर तो एखाद्या कारखान्यात नोकरीला लागेल अशी अपेक्षा होती; पण त्याऐवजी तो एका बॅंकेत कॅशिअर म्हणून नोकरीला लागला, हे ऐकून मी उडालोच. पुढे तो त्याच बॅंकेत स्थिर झाला. मग त्याने बॅंकेची प्रमोशन्स मिळावी म्हणून बीए इकॉनॉमिक्‍स केले व 25 वर्षे बॅंकेत नोकरी करून मॅनेजर म्हणून निवृत्त झाला. पण, इंजिनिअर होण्याच्या हव्यासापायी त्याने तरुणपणातील उमेदीची आठ वर्षे वाया घालवली, ती काही परत येणार नाहीत. त्याला मुळात इंजिनिअरिंगची आवड नव्हती. पण, इतर सगळे इंजिनिअरिंगकडे जातात या "भेड चालीत‘ त्याने चुकीच्या करिअरची निवड केली. ज्यासाठी त्याने आठ वर्षे वाया घालवली व त्याचा त्याला पुढील आयुष्यात काहीही उपयोग झाला नाही. "करिअर‘ या शब्दाचा अर्थ फार व्यापक आहे. पण, याचा व्यावहारिक अर्थ एकच आहे- तो म्हणजे "भविष्य काळात योग्य पद्धतीने भरपूर पैसे मिळवून देणारा मार्ग.‘ प्रत्येकाचीच इच्छा असते की आपल्याला भरपूर पैसे मिळावेत, आपली आर्थिक परिस्थिती चांगली असावी, आर्थिक समृद्धी यावी. अर्थात यात चुकीचे किंवा वावगे असे काहीच नाही. हा एक सर्वसाधारण मनुष्यधर्म आहे. त्यामुळे करिअरची निवड करताना अनेक जण त्या करिअरच्या "मार्केट व्हॅल्यू‘चा आधी विचार करतात. आज करिअरच्या असंख्य वाटा उपलब्ध आहेत. भरपूर "चॉइसेस‘ आहेत. त्यामुळे भरपूर "कन्फ्युजन्स‘ पण आहेत. जेवढा चॉईस जास्त, तेवढे कन्फ्यूजन जास्त, असे सरळ सूत्र आहे. करिअर निवडताना "आपली आवड काय आहे‘ याला महत्त्व देऊन करिअरची निवड केल्यास त्याचा पुष्कळ फायदा होतो. लता मंगेशकर यांना लहानपणापासूनच गाण्याची आवड होती. म्हणून त्यांनी संगीत क्षेत्रात करिअर करण्याचा निर्णय घेतला व आजची उत्तुंग झेप घेतली. त्यांनी जर डॉक्‍टर किंवा इंजिनिअर व्हायचा निर्णय घेतला असता, श्रीमती आशा भोसले यांनी गायिका होण्याऐवजी "स्पोर्ट वुमन‘ होण्याचा निर्णय घेतला असता किंवा सचिन तेंडुलकरने क्रिकेटिअर होण्याऐवजी कॉम्प्युटर इंजिनिअर होण्याचे "करिअर‘ निवडले असते, तर त्यांना आत्तासारखी करिअरमध्ये उत्तुंग झेप घेता आली असती की नाही, याविषयी शंकाच येते. आवड म्हणजे पॅशन. आपल्याला आवडीच्या क्षेत्रात काम करायला आवडते. माणूस आपले आवडते काम मनापासून- मन लावून करतो हा एक साधा निसर्गाचा नियम आहे. प्रत्येक माणसाला स्वतःची आवड ही असतेच. फक्त बऱ्याच जणांना आपली नक्की आवड काय आहे, हेच माहीत नसते. त्यामुळे प्रत्येकाने आपल्याला नक्की काय आवडते, हे शोधून काढण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. करिअरची निवड करताना इतरांनी सांगितले म्हणून, आई-वडिलांनी सांगितले म्हणून, अमुक-अमुक करिअरमध्ये चांगल्या नोकऱ्या मिळतात म्हणून, सगळे जण तिकडे चालले आहेत म्हणून मी पण चाललो, अशा "मॉब मेंटॅलिटी‘ वर किंवा कौन्सेलरने सांगितले म्हणून करिअरची निवड करू नये. अशा प्रकारे केलेली निवड घातक ठरू शकते. दहावी-बारावीचे निकाल लागले आहेत. जेईटी, सीईटी यांसारख्या परीक्षांचेसुद्धा निकाल लागलेले आहेत. आता सर्वत्र कॉलेज प्रवेशाची झुंबड उडाली आहे. करिअरविषयी मार्गदर्शन करण्यासाठी अनेक जण पुढे येत आहेत, अनेक कार्यक्रमांचे आयोजन केले जात आहे. आपण कोणते करिअर करावे या संभ्रमात अनेक जण आहेत. त्यामुळे करिअरची निवड करताना "आपली आवड‘ हा महत्त्वाचा मुद्दा विसरू नये. शेवटी कोणते करिअर करायचे याचा निर्णय तुम्हीच घ्यायचा आहे, नाही का?

Read More

करिअर निवडा डोळसपणानं (डॉ. श्रीराम गीत)

करिअर निवडा डोळसपणानं (डॉ. श्रीराम गीत)
- डॉ. श्रीराम गीत रविवार, 7 जून 2015 - 02:30 AM IST
Tags: saptarang, dr sriram git, career

जून आणि जुलै हे महिने परीक्षांच्या निकालांचे. दहावी-बारावीनंतर करिअरच्या नव्या वाटा सुरू होतात. कोणत्या क्षेत्रात करिअर करायचं, यासाठी नेमका विचार झाला पाहिजे. आपली आवड कशात आहे आणि आपल्याला काय जमू शकेल, यशाचा टप्पा आपण कसा गाठायचा, याचं नियोजन आणि त्यासाठी योग्य पद्धतीनं कष्ट घ्यायची तयारी हवी. करिअर निवडताना डोळसपणा हवा. इतरांच्या मतांनुसार किंवा जिकडं गर्दी आहे, त्या अभ्यासक्रमाची निवड करायची, असं होता कामा नये. आयुष्यातला हा महत्त्वाचा निर्णय कसा घ्यायचा, त्यासाठी कुठल्या गोष्टींचा विचार केला पाहिजे, याबद्दलचं मार्गदर्शन. 

पंचवीस वर्षांनी एक पिढी बदलते असं मानलं जातं. माझ्या नजरेसमोर आज तीन पिढ्यांतील असंख्य व्यक्ती तरळून जातात. निमित्त आहे ते करिअर निवडीचं आणि करिअरमध्ये यश मिळविण्याचं. पहिली पिढी आज मागं वळून पाहताना दोन गोष्टींमध्ये आत्मपरीक्षण करताना दिसते. काही जण वडिलांच्या (आईच्या नव्हे) दडपणाखाली घ्याव्या लागलेल्या निर्णयाबद्दल नाराजीचा सूर काढतात; पण तोच निर्णय करिअरमध्ये यशाकडं कसा घेऊन गेला हेही ओघातच सांगतात. याच्या अगदी उलट, नाइलाजानं इंजिनिअर किंवा डॉक्‍टर झालो, पैसे मिळाले, यश मिळालं मात्र आनंदाला मुकलो याची स्पष्ट रुखरुख त्यांच्या सततच्या बोलण्यात येत राहते. कारण हेच दोन पर्याय उत्तम असे त्या वेळचे मत होते.

यानंतरच्या पिढीत म्हणजे ज्यांची मुले आज पदवीधर आहेत किंवा शिकत आहेत त्यांनी काही वेगळ्या वाटा चोखाळल्या असं जाणवतं. त्यांचा वडिलांशी संघर्ष होता, पण त्याचं स्वरूप नाराजीचं होतं, तीव्र विरोधाचं नव्हतं. पत्रकारिता, जाहिरात, टीव्ही, सिनेमा, हॉटेल मॅनेजमेंट, टूरिझम, ट्रेडिंग, शेअरबाजार यामध्ये अनेकांनी छान बस्तान बसवलं. बहुतेक जण आनंदी आणि यशस्वीदेखील झाले. काहींना आईचा पाठिंबाही मिळाला हे त्यातलं नोंद घेण्याजोगं.

सध्याची शिकणारी किंवा यंदा दहावी व बारावी झालेली पिढी मात्र या दोनापेक्षा फारच वेगळी आहे. त्याला किंवा तिला हवं ते करू देत, या वाक्‍यानंच आई-वडिलांची सुरवात होते. मुलं- मुली नक्कीच सुखावतात, मात्र स्वतः घेतल्या जाणाऱ्या निर्णयाचे परिणाम दुसऱ्यावर ढकलून दिलं जाण्याचं प्रमाण धोकादायकरीत्या वाढत चाललं आहे हे मला तीव्रतेनं जाणवतं. निर्णयाची जबाबदारी घेऊन, जाणीवपूर्वक वाटचाल करणारे जे कोणी अल्पसंख्य विद्यार्थी आहेत त्यांची आनंदी, यशस्वी, उत्तम करिअरची वाटचाल सुरू होते, यंदाचे बारावीचे निकाल असोत किंवा या वर्षातल्या कॅंपस निवडीच्या बातम्या दोन्ही नीट समजून घेतल्या, तर निर्णयाची जबाबदारी याचा अर्थ अनेक विद्यार्थी व पालकांना सहज उलगडत जाईल.

मग हा निवडीचा निर्णय कसा घ्यायचा? त्याची जबाबदारी घ्यायची म्हणजे काय करायचं? ती पार कशी पाडायची याबद्दल अगदी साध्या शब्दात, फार शास्त्रीय अवडंबर न माजवता काय करणं शक्‍य असतं ते पाहूयात.

लहानपणापासून नवीन वस्तू, नवीन खेळणं, नवीन चॉकलेट पाहिलं, की ते हवेसं वाटणं ही सर्वांचीच स्वाभाविक प्रवृत्ती असते. याला करिअर कशी अपवाद असेल? मग कानावर पडलेले काही आकर्षक शब्द, नवीन वाटा, पेपरमधील बातम्या यातून हे आकर्षण सुरू होतं, वाढत जातं. मात्र त्यातच करिअर करायचं असं वाटणं, तसं बोलणं व त्याला आईवडिलांनी सतत खतपाणी घालणं यातून करिअर क्वचितच बनते. कोणत्याही नाजूक रोपट्याला खतपाण्याची गरज नसते तर मशागतीची, योग्य मातीची, निगराणीची गरज असते. मशागत म्हणजेच तुला वाटत असलेल्या करिअर करणाऱ्यांची नेमकी वाटचाल आपण विचारूयात. त्यांची माहिती काढूयात. योग्य माती म्हणजे याची वाटचाल कोणच्या शाखेतून, कोणत्या विषयातून सुरू होते, किती वर्षे शिकून संपते याची चौकशी करूयात. अर्थातच शेवटचा टप्पा असतो निगराणीचा. म्हणजेच रोपट्याच्या वाढीच्या काळातील त्याला पुरेसे संरक्षण देण्याचा. याला लागणारा खर्च, त्याचा अंदाज, त्याची तरतूद, वेळप्रसंगी कोसळता पाऊस व कडक उन्हापासून संरक्षण देणंही गरजेचं असतं.

गेल्या दशकात नवीन चॉकलेट, खेळणी, भरपूर आहेत, पण याला फक्त खतपाणी घालणारे अनेकदा तोंडघशी पडत आहेत. मात्र योग्य मशागत, माती व निगराणीचा विचार केलेली विद्यार्थी व पालक करिअरच्या यशाकडं झेपावू लागलेली आहेत. मग या आकर्षक अशा चॉकलेटांची छोटी यादीच आपण बनवूयात ः एरोनॉटिकल, ऑटोमोबाईल, कारडिझाईन मध्येच जायचे आहे. याला आपल्या देशात मागणी आहे का? बायोटेक, नॅनोटेक, बायोइन्फरमॅटिक्‍स, ॲस्ट्रोफिजिक्‍स, ॲस्ट्रानॉमी जेनेटिक्‍स करायचे आहे. बारावीनंतर पंधरा वर्षे चिकाटीने अभ्यास करत शिकायची तयारी आहे का? कॉम्प्युटर इंजिनियर बनून आयटीमध्येच जायचे आहे. कारण एकच त्याला ना तो खूप आवडतो आणि त्यात तो काय काय करत असतो. (इतिपालक) उत्तम पदवी, उत्तम कॉलेजातून घेतलेल्या कॉम्प्युटर इंजिनियरला आयटी कंपनी वर्षभर पोसते आणि शिकवते, नंतर त्याला कामात काहीतरी कळू लागते. उत्तम पदवी व उत्तम कॉलेजसाठी लागतात ते बारावीचे ऐंशी टक्के आणि जेईईचे किमान शंभर मार्क! अशी मुले गेल्या पंधरा दिवसांत पुण्यात शोधावी लागतात, ही वस्तुस्थिती थोडीशी समजून घेतली तर? दोनच वर्षांपूर्वी याच बॅचची पुण्यात ९० टक्‍क्‍यांपेक्षा जास्त मार्क मिळविलेली एकूण सहा सात हजार मुले मुली होतीच ना? अशीची काहीशी गोष्ट मेडिकल (म्हणजे सरकारी एम बीबी एस साठीची आहे) व सीएची आहे. हुशार पुण्यातून दरवर्षी फारतर सत्तर ऐंशी डॉक्‍टर व तेवढेच सीए बाहेर पडत आहेत, जे पुण्यातच जन्मले, शिकले असे.

चॉकलेट सोडून आता आपण खऱ्या टिकाऊ, आनंद देणाऱ्या असंख्यांपैकी मोजक्‍या पण यशाकडं नेणाऱ्या काही गुडदाण्यांकडं वळूयात. गुडदाणी म्हणजे काय, हा शब्द कुठला, असे अनेक विद्यार्थीच काय पण पालकदेखील विचारतील. अगदी हिमालयात शिखरांवर चढाई करणाऱ्या प्रत्येकाच्या सॅकमध्ये ही गुडदाणी आवर्जून असते. दोन वड्या चघळून, चावून खाल्ल्या तर त्याने ताकद येते, बळ मिळते, ऊर्जा प्राप्त होते. याची थोडक्‍यात यादी अशी ः डिफेन्स, बॅंकिंग, इन्शुअरन्स, मार्केटिंग, जरनॅलिझम, मास मीडिया, टॅक्‍स सल्लागार, स्पर्धा परीक्षा, एमबीए. साधी गंमतीची गोष्ट म्हणजे या साऱ्यांसाठी लागते ती फक्त एक कोणतीही पदवी. तिचा मन लावून केलेला अभ्यास. त्या दरम्यान ज्या क्षेत्रात जायचंय त्याची करून घेतलेली तोंडओळख. नंतर त्या विषयातील मिळविलेले प्रावीण्य. म्हणजेच पुन्हा आपण येतो ते मशागत, माती व निगराणीकडेच.

हे सारे नको आहे, मला हटके असेच काही करायचे आहे अशी जिद्दी, हट्टी, पण चिकाटी असलेली अनेक जण असतातच ना? त्यांच्या हट्टाला विरोध न करता, पण त्यांच्या चिकाटीला दाद देत, प्रोत्साहन देत अशा विविध करिअरची पायवाट चोखाळता येते. या आधीच्या होत्या त्या मोठ्या वाटा किंवा राजरस्ते किंवा हमरस्ते. पायवाटांवर थोडेफार काटेकुटे, दगडधोंडे, खाचखळगे, चढउतार असणारच. मग यांची यादी अशी ः रेडिओ जॉकी, डिस्को जॉकी, साऊंड इंजिनियर, व्हिडिओग्राफर, वाइल्ड फोटोग्राफी, ट्रेकिंग लीडर, ट्रॅव्हल अँड टूर्स, इव्हेंट मॅनेजमेंट, केटरिंग, मॉडेलिंग, संवाद लेखक, नाटककार, ॲक्‍टर, गायक, वादक इ. इ. इ. इ.
मात्र कवी, लेखक आणि काऊन्सेलर या तीन अत्यंत खडतर अशा पायवाटा आहेत हे कृपया अधोरेखित करत आहे.
हे स्वानुभवाचे बोलच समजा ना!
आता या साऱ्या यादीनंतर सुद्धा काही प्रश्‍न, काही नव्हे तर अनेक पालकांच्या समोर उभे ठाकतातच. मुलगा वा मुलगी काही सांगतच नाही, बोलतच नाही, त्याला आणि आम्हाला काही कळतच नाही. अशांना सुद्धा एक साधासा उपाय आहे. आवडत्या विषयातून, जास्त मार्क असतील त्यातून सुरवात इतिहास, भूगोलात सर्वांत जास्त मार्क आहेत, मराठी खूप आवडते, चित्रकलेच्या परीक्षादेखील झाल्या आहेत, इंग्रजी वाचन चांगले आहे. सायन्स खूप आवडते, कळते, मात्र मार्क मिळत नाहीत, अशा साऱ्यांसाठीची यादी अशी ः इतिहासातून सुरवात मग उत्खनन, मानववंशशास्त्र, म्युझियम्सची देखभाल, ग्रंथपाल, यातील अभ्यासक्रम. भूगोलातून पदवी, मग जिओमॅपिंग, हवामान, भूकंप, समुद्री अभ्यास याकडं वळणं शक्‍य. मराठीतून पदवी आणि लेखनाची आवड व तशी क्षमता असेल तर जिंगल्स, कॉपी रायटिंग, जाहिरात क्षेत्रातील अनुभव आणि कोर्स करणे. इंग्रजी खूप आवडत असेल तर भाषांतरकार. सायन्स आवडते, पण मार्क पडत नाहीत; तर हार्डवेअर नेटवर्किंगचे कोर्स व नंतर त्यातील सर्टिफिकेशन हे रस्ते उलगडतातच. चित्रकला आवडत असेल तर डिझाईन, इंटिरियर, वेब डिझाईन, ॲनिमेशन, जीडी आर्टस्‌चे रस्ते उघडतातच.

थोडक्‍यात म्हणजे आकर्षक चॉकलेट समजून घ्यायला हवे. अनेक पर्यायांची सुरवात सामान्य वाटते, पण यशाचा रस्ता सुरू होतो. अनवट वाटेवरचा रस्ता खडतर असतो, त्या दरम्यान एखादी पदवी हातात असली, तर दुसरा रस्ता पकडणं शक्‍य होतं. मार्कांतूनसुद्धा आवड कळत जाते हे नक्की.
तज्ज्ञांपैकी अनेकांना शास्त्रीयदृष्ट्या हे सारे विवेचन फारच विचित्र वाटू शकते. पण बौद्धिक चाचण्या, कलचाचण्या, इंटरेस्टच्या चाचण्या, स्वभावचाचण्या या साऱ्या करून घेणारे एक टक्कासुद्धा विद्यार्थी महाराष्ट्रात नाहीत. अनेकांना तर हे माहितीही नाही. इथपर्यंत आपण पाहिली ती मशागत आणि मातीची माहिती. आता विचार करूयात निगराणीचा.

आनंदी, यशस्वी करिअरसाठी काही मापदंड आहेत. हे मापदंड गेल्या शतकापासून चालत आलेले आहेत. त्यात आजही फारसा बदल झालेला नाही. खूप साऱ्या नवीन करिअर आल्या तरी मापदंड तेच आहेत हे नीट लक्षात ठेवावे लागते. मात्र हे मापदंड पूर्णपणे विसरून प्रत्येक विद्यार्थी व त्यांचे पालक सध्या करिअरकडे पाहतात. ते कोणते?
क्षेत्र कोणतेही असो, शिक्षण कसलेही असो, हुशारी कितीही असो (अगदी सातत्याने पहिला असला तरीसुद्धा) कामाची सुरवात प्रशिक्षणानेच होते, ते कंटाळवाणे असू शकते, नको असलेले काम किंवा प्रशिक्षणसुद्धा जवळपास नव्वद टक्‍क्‍यांना स्वीकारावेच लागते. यानंतरच्या टप्प्यात मात्र मला हे जमते, हे करता येते, यात मला आवड आहे याची सुरवात होऊ शकते. कॉम्प्युटर व मेकॅनिकल इंजिनियर झालेल्या अनेकांची निराशा इथंच होते, मग करिअरच कंटाळवाणे होऊ लागते, प्रगती यथातथाच होते.

दहावीच्या, बारावीच्या किंवा पदवीच्या टप्प्यांवर जे कोणी पॅकेज, परदेशी आणि कामातली पोझिशन यावर डोळा ठेवून चौकशी करतात, अपेक्षा धरतात त्यांना कदाचित तीनातील एक गोष्ट मिळू शकते. पण प्रगती मात्र होतेच असं नाही. मग यातील कठोर वस्तुस्थिती काय आहे? पॅकेज फारतर दोन टक्‍क्‍यांना मिळते. अन्य सारे पगार मिळवतात. मात्र पॅकेजची चौकशी न करता काम शिकणारे वेगाने प्रगती करतात. कदाचित पॅकेजवाल्यांना पाच वर्षांत मागेही टाकतात. परदेशातील कोर्स करून तिथेच स्थायिक व्हायचे असेल तर जरूर करावेत. अन्यथा, परदेशी कोर्सना भारताततल्या इंडस्ट्रीत फारसा वाव नाही. कित्येक लाखांचा चुराडा झाल्यावर भारतातील पगार ऐकून भ्रमनिरास झालेले काही हजारांत मोजता येतील एवढं सांगितलं तरी पुरे. पोझिशन ही मिळवावी लागते. दिली जात नसते. मला सीईओ व्हायचं आहे हे वाक्‍य पदवीधर इंजिनियर किंवा उत्तम संस्थेच्या एमबीए पदवीधरच्या तोंडी अनेकदा ऐकू येते. किमान वीस वर्षांनंतरच्या निवडक पदांबद्दल अशी स्वप्ने जरूर पाहावीत, पण वास्तवातील वाटचाल सुरू करावी हे जास्त बरं असतं. ही वाटचाल करताना जी मुले-मुली सर्जनशीलता वाढवतात, सर्वांगाने विचार करू शकतात, विविध पर्यायांकडं डोळसपणानं पाहतात त्यांनाच त्यात यश मिळते. खूप सारी क्रिएटिव्ह किंवा खूप विचार करणारी किंवा खूप सारे सामान्य ज्ञान असणारी अशी एकाच क्षेत्रातली मंडळी एका ठराविक पातळीपर्यंत पोचतात. मात्र सर्वोच्च किंवा त्यासारख्या पदांसाठी या साऱ्याची एकत्रित गरज असते. २०१५ मध्ये पहिली पायरी चढणाऱ्यांना २०२५ मध्ये उत्कृष्ट यश मिळावे व करिअरची पायाभरणी व्हावी यासाठीची ही शिदोरी पुरेशी ठरावी.

Read More

दहावीचा ऑनलाईन निकाल उद्या जाहीर होणार

दहावीचा ऑनलाईन निकाल उद्या जाहीर होणार

Tags: ssc online result, mumbai

मुंबई - राज्य माध्यमिक आणि उच्च माध्यमिक मंडळाचा इयत्ता दहावीचा ऑनलाईन निकाल सोमवारी (ता. 8) दुपारी 1 वाजता जाहीर होणार आहे. राज्यभरातून 17,32,898 विद्यार्थ्यांनी या परीक्षेसाठी नोंदणी केली होती. यापैकी 9,59,000 विद्यार्थी; तर 7,73,448 विद्यार्थिनी आहेत. मुंबई विभागातून एकूण 3,82,437 विद्यार्थ्यांनी दहावीसाठी नोंदणी केली होती. त्यापैकी 2,06,878 विद्यार्थी; तर 1,75,579 विद्यार्थिनी आहेत.
पुढील संकेतस्थळांवर विद्यार्थ्यांना निकाल पाहता येईल. 

www.mahresult.nic.in 
www.maharashtraeducation.com 
www.hscresult.mkcl.org 
www.rediff.com/exams 
www.knowyourresult.com/MAHSSC 

एसएमएसद्वारेही निकालाची माहिती मिळू शकेल. बीएसएनएलला mhssc Seat No. हा मेसेज 57766 या क्रमांकावर पाठवता येईल. एअरटेलसाठी MH10 Seat No. हा मेसेज 5207011 या क्रमांकावर पाठवता येईल. अन्य मोबाईल ऑपरेटर्ससाठी MH10 Seat No. 58888111 या क्रमांकावर मेसेज पाठवता येईल.

विद्यार्थ्यांना गुणपत्रिका त्यांच्या शाळेत 15 जून रोजी दुपारी 3 वाजता मिळतील. ज्या विद्यार्थ्यांना गुणांची पडताळणी करायची आहे, त्यांनी मूळ गुणपत्रिका प्राप्त झाल्यावर विहित नमुन्यात, विहित शुल्कासह 25 जूनपर्यंत अर्ज संबंधित विभागीय मंडळाकडे करायचे आहेत. अर्जासोबत मूळ गुणपत्रिकेची छायाप्रत जोडणे अनिवार्य राहील. इंटरनेटवरच्या गुणपत्रिकेच्या आधारे केलेले अर्ज अवैध ठरवण्यात येतील. छायाप्रतीसाठी अर्ज करण्याची मुदत 8 जून ते 29 जून अशी आहे. उत्तरपत्रिकेचे पुनर्मूल्यांकन करू इच्छिणाऱ्या विद्यार्थ्यांना प्रथम उत्तरपत्रिकेची छायाप्रत घेणे अनिवार्य आहे. छायाप्रत मिळाल्यापासून पाच दिवसांत संबंधित विभागीय मंडळाकडे अर्ज करता येईल; मात्र पुनर्मूल्यांकन करायचे असल्यास अधिक माहितीसाठी मंडळाशी संपर्क साधावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

Read More

करिअर : तज्ञांचे मार्गदर्शन

करिअर : तज्ञांचे मार्गदर्शन - - sakal  गुरुवार, 28 मे 2015 - 09:52 AM IST गिरीश चांदेकर यांनी निवडक प्रश्नांना दिलेली उत्तरे प्रश्न- बीई काँप्युटर, बीसीए आणि बीएससी काँप्युटर सायन्स यामध्ये काय फरक आहे? - रुणाली उत्तर- In BCS, operating as well as application software along with Electronics etc. Detailed information is available. Maximum job opportunity and placement. प्रश्न- I am from Latur district. I completed HSC from Hydrabad with 94.25%, but i got 25 marks in JEE Mains. Pls suggest a college which is useful for computer and comunication in Maharashtra or Karnataka or Andhra. I want specially in Pune. उत्तर- Search diffrrent private colleges like Bharati vidyapith, VIT, MIT, Symbiosys etc. Also check their entrance test or go for management seats. If possible. You can opt for bcs/bca  and further MCS/MCA. Parallely complete do some hardware/software related course. प्रश्न- I got 72% in HSC from Science faculty & 56% in PCM. Also I got 23 marks in JEE. I am in Open category. So what will be the best career options for me? उत्तर- If interested, join second year diploma in a branch of your choice. You can go for diploma in paint technology/surface coating. You can go for BBA, BCA or DCM/DBM. प्रश्न- I have scored 89% in HSC exams and 49 in JEE. I want to do engineering but I‘m confused that which field i should chose that will help me to get to NASA? उत्तर- Go for aptitude test. Understand your capacities and inclinations. Nasa acceppt scientist in various field of science engg. technology . See website of nasa.check the opprtunities and requirementswith their expectations. Compare with  your qualities. प्रा. डॉ. अमृता ओक यांनी दिलेली उत्तरेप्रश्न- My Son Viz, Amit Gadade have passed 12th class through MIT Junior college with 50% marks. But he achieved very less marks in PCM i.e. only 35 marks in each subject. Please advise for his further career. Can he eligible for engineering admission please.उत्तर- आपण दिलेल्या माहितीच्या आधारे आपला मुलगा इंजिनीअरिंग प्रवेशासाठी कदाचित पात्र ठरणार नाही. जर प्रवेश मिळालाच तर हा अभ्यासक्रम झेपेल का याचा विचार करावा. इंजिनीअरिंगच्या प्रथम वर्षाचा निकाल दरवर्षी साधारण २५ टक्क्यांच्या आसपास असतो. जर इंजिनीअरिंगच करायचे असेल तर थेट डिग्रीला प्रवेश घेण्याऐवजी डिप्लोमा करून पुढे जाऊ शकता. दरम्यान, आपला निर्णय मुलावर लादू नका. त्याच्या आवडीच्या क्षेत्रात गेल्यास तो अधिक यशस्वी व आनंदी होईल.  प्रश्न- मला 12वी ला 64% आहॆत. JEE mains ला 70 आहॆत. तर मला engineering ला admission मिळेल का? उत्तर- प्रवेश मिळू शकेल. परंतु, प्रवेश प्रक्रियेविषयीच्या नियमांची सखोल माहिती घेऊन महाविद्यालय निवडताना योग्य ती काळजी घ्यावी. तसेच, आपला कल लक्षात अभियांत्रिकी शाखा निवडावी.  प्रश्न- मला बारावीमध्ये ७० टक्के आहेत. गणित विषय सोपा जातो, परंतु फिजिक्स, केमिस्ट्री कठीण वाटतात. बी.एससी.मध्ये काय करू शकतो? उत्तर- बी.एससी.ला काँप्युटर सायन्स किंवा इलेक्ट्रॉनिक्स असे स्पेशलायझेशन निवडल्यास फिजिक्स, केमिस्ट्री हे विषय टाळता येतील. तसेच पीएमईस- फिजिक्स, मॅथ्स, इलेक्ट्रॉनिक्स, स्टॅटिस्टिक्स हा ग्रूप घेतल्यास केमिस्ट्री घ्यावा लागणार नाही. ऍनिमेशन आणि नॅनो-सायन्स या विषयांतूनही बी.एससी. करता येईल. मॉडर्न कॉलेज व इतर काही संस्थांमध्ये हे विषय अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत. प्रश्न- I have scored 418 marks in board and 53 in JEE mains. I am interested in Computer and Robotics. Which branch should I prefer? Please tell me website for online admission forms. -Atharva Gharbudeउत्तर- जेईई व बारावी असे दोन्ही गुणांची सरासरी लक्षात घेता रोबोटिक्समधील नामांकित संस्थेत प्रवेश मिळणे थोडे अवघड जाईल. काँप्युटर सायन्समधून बी.एससी. किंवा बीसीए हे कोर्सेस करताना रोबोटिक्सचे डिप्लोमा कोर्स आपण करू शकता.  प्रश्न- माझ्या मुलाला इंग्रजी माध्यमातून ६६ टक्के मिळाले. तो MANET या संस्थेकडे Marine engineering ची eligibility test देत आहे. PCM ग्रुपला ४९ टक्के आहेत. काय तिथे तो तग धरेल? गोंधळून गेलो आहे. उत्तर- मरीन इंजिनीअरिंग क्षेत्रातील लाइफ स्टाइल जवळून माहीत करून घ्यावी. केवळ आकर्षण म्हणून तिकडे जाण्यापेक्षा त्यासाठी आवश्यक असणारी आरोग्य क्षमता, मानसिक परिपक्वता कितपत आहे याचा विचार करावा. या अभ्यासक्रमाला खर्च तुलनेने अधिक असतो.  डॉ. नवनीत मानधनी यांनी दिलेली उत्तरे प्रश्न- I have passed 12th science exam with 52% marks with 59% in maths, other science subject around 40%. i am also pursuing for NATA Exam scheduled on 04 June 2015. Kindly guide. - Ashwini Joshi उत्तर- आपण कलचाचणी (Aptitude test) केली आहे का? या चाचणीवर चांगले गुण मिळाले असल्यास आपण या क्षेत्रात यशस्वी होऊ शकाल. आर्किटेक्चरसाठी विशेष क्षमता आवश्यक असते. अन्यथा या क्षेत्रात जाण्यासाठी Interior Designing चे वा तत्सम डिप्लोमा किंवा डिग्री कोर्स करू शकता. उदाहरणार्थ, एसएनडीटी महाविद्यालय आणि मराठवाडा मित्रमंडळ येथे असे कोर्सेस उपलब्ध आहेत.  प्रश्न- नमस्कार, मी एक सर्वसाधारण विद्यार्थी असून मला बारावीला (कला) ६१ टक्के गुण मिळाले आहेत. माझ्या घरची परिस्थिती गरिबीची असून मला आपण असा कोर्स सूचवा की तो कमीत कमी कालावधीत पूर्ण होऊन मला एखाद्या कंपनीत नोकरी मिळेल किंवा मी कमी भांडवलात माझा स्वतःचा व्यवसाय सुरू करू शकेल.उत्तर- आपण शिक्षण पुढे चालू ठेवा. आवडीच्या विषयात नियमित किंवा बहिस्थ (एक्सटर्नल) बी.ए. करताना मोबाईल रिपेअरिंग, डीटीपी असे व्यावसायाभिमुख कोर्सेस केल्यास उपयुक्त ठरतील.  प्रश्न- I have passed ssc in year 2009 and then got admitted for diploma in Electronics, but I wasn‘t able to complete it in 3 years. So, I did correspondence diploma course in Interior Designing and this year I cleared my HSC. I am still confused what should be my next step towards my carrer  and require your guidance. उत्तर- As you have not mentioned branch at HSC and percentage. Anyways, you shall complete graduation in the same stream. Along with this, you can carrry forward your interest in Interior Designing by doing internship or job, or you can take courses like CAD, CAM, Landscape designing etc.  ......... केदार टाकळकर यांनी निवडक प्रश्नांना दिलेली उत्तरेप्रश्न- I have got 340/650 marks in Science stream. I want to do B.C.A. Please guide. उत्तर- Take admission in some reputed college for BCA (Science) where  placement track record is good and also think for MCA because you will get good job opportunity after MCA is good. प्रश्न- My son scored 61% in 12th HSC exams in Commerce with Maths. He got 44 marks in Maths. Can he appear for NATA examination, an Entrance for Architecture? - Sanjay Kavade उत्तर- Yes he can appear for NATA next time. प्रश्न- My sister just got 60% in HSC. Her marks in Physics - 35, Chemistry - 51, Maths - 44. Now I would like to ask whether she is eligible for filling Engineering CAP round form. Is she eligible to take admission in architecture and what is career option in Fine Arts. उत्तर- Her PCM total is less than 150, but considering Bifocal subjects or biology or IT, if her total with Physics and Maths is more than 50%, then she can go for engineering or architecture. She can take admission in any NIFT or NIFD affiliated institute or any private institute to pursue options in fine arts. प्रश्न- Our daughter had just now passed 12th Std. Science. She want to go BE, Electronics and Telecommunications. We would like to know what is the detailed procedure of admissions. when to apply, how to apply, what are the CAP rounds, options to be filled, timelines etc. उत्तर- Detail admission procedure will be declared by DTE after 10th June. Keep watch on DTE website for details - http://www.dtemaharashtra.gov.in/fe2015 प्रश्न- 69% in HSC (Science) and 35 marks in JEE mains. What options are there? What should be preferred, Engineering from an average college or doing BSc or BSc Agriculture? If it is engineering which college (and University) should we opt for? Home university is Shivaji. He is not able to identify his career interest. Will repeating HSC and JEE be a good option? उत्तर- You can take admission for Engineering, B Sc, or B Sc, Agriculture but my suggestion is to go for Engineering with your favourite branch with good possible college in your area suitable to your rank. Repeating JEE and HSC is not advisable as it may not change the picture substantially.  विद्यार्थ्यांना प्रश्नांना प्रा. डॉ. अमृता ओक यांनी दिलेली उत्तरे प्रश्न- मला बारावी कला शाखेत ७३ टक्के मिळाले आहेत. आयटीआय किंवा इतर कोणत्या क्षेत्रात संधी मिळू शकतात? - राजेश्वर हर्गेउत्तर- आयटीआयच्या प्रवेशासाठी दहावीचेच गुण ग्राह्य धरले जातात. त्यामुळे बारावीचे गुण दुय्यम ठरतात. आपल्याला दहावीला चांगले गुण असतील तर हव्या त्या अभ्यासक्रमाला प्रवेश मिळू शकेल. इतर संधींमध्ये तुम्हाला भाषा विषयांची आवड आहे की सामाजिक विषयांची आवड आहे, त्यानुसार- बी.ए. करताना परकीय भाषा, जर्नालिझम, सॉफ्ट स्किल, क्रिएटिव्ह रायटिंग, टेक्निकल रायटिंग, ग्रंथालय व माहितीशास्त्र, समुपदेशन असे पार्ट टाइम कोर्स करू शकता. पुण्यातील फर्ग्युसन महाविद्यालयात राठी इंस्टिट्युटमध्ये कला शाखेतून जिओपॉलिटिक्ससारख्या विविध विषयांमध्ये डिप्लोमा कोर्सेस उपलब्ध आहेत. पण, त्यापूर्वी तुमची आवड-निवड जाणून घेणे आवश्यक आहे.  प्रश्न- My sister has got 353/650 in Science. She wants to do veterinary, is it possible? उत्तर- व्हेटरनरी कोर्सच्या प्रवेशासाठी बारावीला बायोलॉजी विषय असणे आवश्यक आहे. मेडिकल प्रवेश परीक्षेतील गुणवत्तेच्या आधारेच फिजिओथेरपी, फार्मसी, डेंटिस्ट आणि व्हेटरनरी या अभ्यासक्रमांचे प्रवेश निश्चित होतात. (आपण मेडिकल शाखेची प्रवेश परीक्षा दिली आहे का याबाबत उल्लेख केलेला नाही.)  व्हेटरनरीच्या महाविद्यालयांची संख्या खूप कमी आहे. पुण्याजवळ शिरवळ येथे हा अभ्यासक्रम उपलब्ध आहे.  प्रश्न- माझ्या भावाला सायन्समधून ८३ टक्के आणि ‘जेईई‘मध्ये ४३ गुण आहेत. इंजिनीअरिंग करायची इच्छा आहे. खुल्या प्रवर्गातून चांगल्या महाविद्यालयात प्रवेश मिळू शकेल का? प्रवेश प्रक्रिया काय असते, कधी सुरू होते? प्रश्न- I Scored 80% in HSC, while I could score only 31 marks in JEE. Should I take admission or repeat this year for improved score. If I would be taking admission. Can I get a good reputed college for engineering. उत्तर- सर्व इंजिनीअरिंग कॉलेजची प्रवेश प्रक्रिया एकाच वेळी केंद्रीय पद्धतीने सुरू होते. प्रवेशासाठी आपण पात्र आहात, त्यामुळे आपल्याला प्रवेश मिळू शकेल. नामांकित कॉलेजचे ‘कट ऑफ‘ दरवर्षी बदलतात, त्याबद्दल खात्रीने सांगता येणार नाही.  प्रश्न- I have 55.38% in the HSC Science. I wish to do Bsc (Microbiology). Would I be able to get admission in a good college in Pune? Would you suggest any? - Siddhi Whaval उत्तर- मायक्रो-बायोलॉजी या विषयाचा प्रवेश घेण्याआधी आपल्याला नियमित बी.एससी.ला प्रवेश घ्यावा लागतो. त्यानंतर त्या कॉलेजतर्फे मायक्रो-बायोलॉजीसाठी स्वतंत्र प्रवेश परीक्षा घेतली जाते. त्यामध्ये गुणवत्तेनुसार प्रत्येक कॉलेजमध्ये ४८ विद्यार्थ्यांना या विषयाला प्रवेश मिळू शकतो. फर्ग्युसन, मॉडर्न, गरवारे, डॉ. डी.वाय. पाटील यांसारख्या इतर नामवंत कॉलेजांमध्ये हा विषय शिकवला जातो.  प्रश्न- I have passed HSC (Science with Maths) with 51% marks. I have hearing loss problem. My ears can hear only 40%. My father in NRI. I stay at Mumbai. I need your advice for choosing career considering my hearing problem. Your advice will be valuable for me.उत्तर- It would be advisible to you to take an aptitude test. In spite of your hearing problem, you have scored well. There are lots of options depending on your aptitude. You can think of computer related (software, hardware) courses or B.Sc. with any subject from PCM group. You can get admissions through quota reserved for physically hadicap and NRI quota.  प्रश्न- मला ५८ टक्के आहेत. बीबीए करायचे आहे. त्यासाठी महाराष्ट्रात किती शासकीय महाविद्यालये आहेत व किती संधी आहे याबद्दल कृपया सांगावे.  उत्तर- बीबीए हा कोर्स सर्वत्र विनाअनुदानित संस्थांमध्ये उपलब्ध आहे. आपल्याला या कोर्सला प्रवेश मिळू शकतो. त्याचे शुल्क इतर व्यावसायिक अभ्यासक्रमांप्रमाणेच असते. पुढे एमबीए बरोबरच इतरही पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांना प्रवेश घेता येऊ शकेल. तसेच, पदव्युत्तर पदविका (पीजी डिप्लोमा) करता येईल. उदाहरणार्थ, पीजी डिप्लोमा इन फॉरेन ट्रेड (पीजीडीएफटी).  प्रश्न- I want to ask you about biotechnology engineering, scope of this field, syllabus and also colleges for that. - Pragati Manwadeउत्तर- बायोटेक्नॉलॉजी इंजिनीअरिंग असा शिक्षणक्रम उपलब्ध नाही. मात्र, इंजिनीअरिंगमध्ये बायोमेडिकल शाखेचा पर्याय उपलब्ध आहे. तसेच, विज्ञान शाखेतून बायोटेक्नॉलॉजी या विषयात पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण घेता येईल. बायोमेडिकल इंजिनीअरिंग निवडक ठिकाणीच उपलब्ध आहे. त्यामध्ये मेडिकल क्षेत्रात लागणारी विविध उपकरणे, नॅनो टेक्नॉलॉजी यावर भर असतो. ‘बीएससी बायोटेक‘मध्ये टिशू कल्चर, मॉलेक्युलर बायोलॉजी, बायो-केमिस्ट्री, बायो-इन्फॉर्मॅटिक्स असे अभ्यासक्रम असतात. हे कोर्स अनेक ठिकाणी उपलब्ध आहेत.  प्रश्न- माझी मुलगी सीबीएसई बारावी चेन्नई येथून पास झाली आहे. तिला आता महाराष्ट्रात प्रवेश घ्यायचा आहे, तर काय प्रक्रिया आहे. तिने जेईई परीक्षा दिली आहे. - मिलिंद जोशीउत्तर- महाराष्ट्रातील विद्यापीठांशी संलग्न महाविद्यालयांमध्ये प्रवेश घ्यायचा असल्यास आपल्याला प्रथम तुमच्या चेन्नईच्या महाविद्यालयातून ‘मायग्रेशन सर्टिफिकेट‘ आणि ट्रान्सफर सर्टिफिकेट (टीसी) घ्यावे लागेल. राज्याबाहेरील विद्यार्थ्यांसाठी राखीव असलेल्या जागांमधून आपल्याला प्रवेश घ्यावा लागेल. त्यासाठी असणारे वाढीव शुल्क आपल्याला लागू होईल. परंतु, आयआयटी, आयसर (IISER) वा यांसारख्या महाराष्ट्रात असणाऱ्या राष्ट्रीय स्तरावरील संस्थांमध्ये प्रवेश घ्यायचा असेल तर केवळ ‘टीसी‘ द्यावा लागेल. या कागदपत्रांच्या पुर्ततेसाठी वेळ लागतो हे लक्षात घ्यावे.   केदार टाकळकर यांनी निवडक प्रश्नांना दिलेली उत्तरे प्रश्न- माझा मुलगा बारावी सायन्समध्ये दोन विषयांमध्ये नापास झाला आहे. त्याला आता दुसऱ्या कॉलेजमध्ये पुन्हा बारावीला प्रवेश घ्यायची इच्छा आहे. तसे करू शकतो का?  उत्तर- आपल्या लीव्हिंग सर्टिफिकेटवर बारावी नापास असा शिक्का दिला जाईल, त्यामुळे अशा प्रकारे पुन्हा त्याच वर्गाला प्रवेश घेता येणार नाही. आपल्याला आधी अनुत्तीर्ण असलेले दोन विषय सोडवावे लागतील. तसेच, कमी गुण मिळवून उत्तीर्ण झालेल्या विद्यार्थ्यांसाठी अधिक गुण मिळविण्यासाठी ‘क्लास इंप्रुव्हमेंट‘चा पर्याय उपलब्ध आहे. त्यांना पुन्हा सर्व विषय घेऊन परीक्षा देता येईल.  प्रश्न- मी बारावी सायन्स केले आहे. मला हवाई दलामध्ये चांगल्या पगाराची नोकरी करायची इच्छा आहे. कोणत्या कोर्सला प्रवेश घेऊ? बी.एससी, बीसीए की इंजिनीअरिंग ? उत्तर- बारावीच्या गुणांच्या आधारावर कॉलेज ऑफ मिलिटरी इंजिनीअरिंगला (सीएमई) प्रवेश घेता येतो. या पदवीच्या शेवटच्या वर्षी भूदल, नौदल किंवा हवाई दल यापैकी एक पर्याय गुणवत्ता यादीनुसार निवडता येतो. प्रश्न- माझ्या मुलाला बारावी सायन्सला ५८ टक्के गुण मिळाले आहेत. पीसीएम विषयांना ३०० पैकी १४७ आहेत, मात्र जेईई मध्ये उणे २२ गुण आहेत. अभियांत्रिकीला प्रवेश मिळेल का? उत्तर- खुल्या प्रवर्गासाठी किमान पन्नास टक्के (१५०) गुण मिळणे आवश्यक आहेत, तर मागासवर्गीय विद्यार्थ्यांसाठी किमान ४५ टक्के (१३५) गुण मिळणे आवश्यक असते. जेईई मधील उणे गुणांचा प्रवेश पात्रता ठरविताना केला जात नाही.  प्रश्न- मला बारावीत ७५ टक्के मिळाले आहेत. मेकॅनिकल किंवा सिव्हिल इंजिनीअरिंग करायचे आहे. कोणत्या शाखेला जाणे फायद्याचे ठरेल? उत्तर- आपल्या अभिरुचीनुसार मेकॅनिकल, सिव्हिल, ऑटोमोबाईल, प्रॉडक्शन, मॅन्युफॅक्चरिंग, टाउन प्लॅनिंग या शाखांपैकी एक निवड केल्यास फायदेशीर ठरेल. अर्थशास्त्रामध्ये पुढे आंतरराष्ट्रीय अर्थशास्त्र, लोकसंख्याशास्त्र, मायक्रो आणि मॅक्रो इकॉनॉमिक्स, तसेच ऍक्चुअरीज् या शाखांना चांगल्या संधी मिळू शकतात. तसेच, एमपीएससी, यूपीएससी या परीक्षांमध्ये अर्थशास्त्र हा स्पेशल सब्जेक्ट घेऊन यश मिळविल्यास शासनाच्या अर्थ विभागात नोकरीच्या संधी मिळतील.  प्रश्न- बारावी सायन्समध्ये ७० टक्के गुण मिळाले असून, जपानी भाषेमध्ये करिअर करण्याची इच्छा आहे. त्यामध्ये कितपत संधी आहे, व संबंधित कोर्स कोठे करता येतील? उत्तर- जपानी भाषेतून बी.ए. व एम.ए. करता येतात. परंतु, विज्ञान शाखेतूनच पदवी करायची असेल तर ते करताना समांतरपणे जपानी भाषेचे कोर्स करता येतील. पुणे विद्यापीठाच्या परकी भाषा विभागामध्ये (रानडे इंस्टिट्युट, फर्ग्युसन रस्ता, पुणे) संबंधित कोर्स व संधींबद्दल सविस्तर माहिती मिळेल.  प्रश्न- Are there Plastic and Polymer engineering courses available in Pune? उत्तर- होय, पॉलिमर इंजिनीअरिंगचा कोर्स पुणे येथे एमआयटी कॉलेजमध्ये, तसेच मुंबई, अकोला, नागपूर, जळगाव येथे उपलब्ध आहेत. संबंधित माहिती या लिंकवर पाहावी-http://www.minglebox.com/engineering/colleges/state/maharashtra/category/polymer-engineering प्रश्न- I got 70% in 12th science and 47 in JEE. But I dont want to opt for engineering. I am confused about my career. I want your help in suggesting a good career option in the field of medical or computer applications. उत्तर- Consider Bio-medical Engineering and BioTech Engineering as career options. You can complete B.Sc. and M.Sc. Biotech also without opting for Engineering stream.  प्रश्न- I‘ve failed in Physics this year & I want to know whether I can appear for all subjects for better percentage in October 2015 or I can only appear for Physics?  Do I have to give CET again in March next year? I want to go for MBBS. How much score is necessary in HSC exam & CET as I‘m from NT-C category? उत्तर- You can appear only for Physics in October 2015. And you will have to appear for CET in 2016. To get admission to MBBS course, you need to secure at least 50% marks in both HSC & CET. प्रश्न- I scored 55% in HSC and am interested in competitive exams, & want to become an administrative officer. Which course should I join? उत्तर- While completing graduation from your any favorite stream, prepare for MPSC, UPSC exams simultaneously.  निवडक प्रश्नांना प्रा. विकास घोगरे यांनी दिलेली उत्तरे... प्रश्न- बारावीमध्ये ५५ % मिळाले, तर मी काय करावं? मला बायोलॉजी, मला कृषी, नवीन वस्तू पाहणे व ती निर्माण करण्याची इच्छा आहे. मी CET ची परीक्षा दिली, तसेच JEE सुद्धा दिली आहे. तर मी काय करावं? माझ शास्त्रज्ञ व्हायचं स्वप्न होत, पण बीएससी करून मी शास्त्रज्ञ होऊ शकतो का?  - नयन दीपक गायकवाड उत्तर- होय. बीएससी करून तुम्ही वैज्ञानिक बनू शकता. बीएससी केमिस्ट्री, मायक्रो बायोलॉजी किंवा फिजिक्स हे विषय घेऊन पुढे M.Sc. करून आपण संशोधन क्षेत्रात करिअर करू शकता.  CET मध्ये, तसेच फिजिक्स, गणित, केमिस्ट्री या विषयांत (पीसीएम) किती गुण मिळलेत त्यावर अभियांत्रिकीचा प्रवेश व पुढील करिअर अवलंबून राहील.  प्रश्न- My brother has secured 56% in HSC (commerce). but he is not understanding what to do further... please guide him.- शर्मिली  प्रश्न- माझ्या मुलीला ६९ टक्के मार्क्स मिळाले. ती कॉमर्स शाखेला असून तिला accounts ला चांगले मार्क्स मिळाले, आणि तिला accounts आवडते. आता ती CPT तयारी सुरू आहे. तरी आपल्यामार्फत इतर अभ्यासक्रमांचे ही मार्गदर्शन व्हावे. - सुखदा ढगे उत्तर- बारावी कॉमर्स नंतर खूप पर्याय उपलब्ध आहेत. जर कॉमर्स (वाणिज्य) शाखेतच करिअर करायचे असेल तर बी.कॉम., एम.कॉम किंवा एमबीए करून आपण आपले करिअर करू शकता. किंवा तुम्ही सीए (चार्टर्ड अकाउंटन्ट) अथवा कंपनी सेक्रेटरी (सीएस) बनू शकता. जर आपल्याला माहिती तंत्रज्ञान (आयटी) क्षेत्रात करिअर करायचे असेल तर बारावी कॉमर्सनंतर ‘बीसीए‘ हा कोर्सदेखील निवडू शकता. तसेच, मॅनेजमेंट (व्यवस्थापन) क्षेत्रात आवड असेल तर बीबीए व नंतर एमबीए करू शकता.  प्रश्न- When are the engineering admission procedure in maharashtra 2015 are starting? which is the online website for online application form? - Prasad उत्तर- Engineering admissions procedure has already begun. Further procedure after JEE and MHCET entrance exams is yet to be started. Related updates would be available on these websites-  http://mhcet-exams.co.in/  and  http://www.dtemaharashtra.gov.in/approvedinstitues/StaticPages/HomePage.aspx प्रश्न- मला बारावीत इंग्रजी- ६५, जर्मन- ६७, भूगोल- ८३, केमिस्ट्री- ५०, गणित- ३७, परंतु फिजिक्समध्ये २४ गुण मिळाल्याने मी अनुत्तीर्ण झालो आहे. माझे पूर्ण वर्ष वाया जाईल. मी वा़डिया कॉलेजच्या फुटबॉल संघाचा कर्णधार होतो, तसेच जिल्हा पातळीवर स्पर्धा खेळलो. याचा फायदा वाढीव गुणांनी उत्तीर्ण होण्यासाठी मिळू शकतो का? ‘रिचेकिंग‘साठी अर्ज करू का? - ऋत्विक गायकवाडप्रश्न- Hi i am Swapnil Bharambe, science student. I have failed in Maths and Physics, so I would like to recheck marks. I have got 20 marks in Maths and 29 in physics...please tell me the procedure of rechecking and approximately the time the process will require... उत्तर- फिजिक्समध्ये आपल्याला आवश्यकतेपेक्षा ११ गुण कमी पडले आहेत. क्रीडा स्पर्धांतील कामगिरीबद्दल मिळणारे गुणे राष्ट्रीय व राज्यस्तरीय पातळीवरील खेळाडूंना मिळतात. परंतु, तुमची जिल्हा पातळीवरील कामगिरी यासाठी ग्राह्य धरतील का याबाबत आपण HSC बोर्डकडे विचारणा करू शकता. दरम्यान, गुणपत्रिका मिळाल्यानंतर ती ‘रिचेकिंग‘च्या अर्जासोबत जोडून बोर्डाकडे अर्ज करू शकता. संबंधित शाळा व कनिष्ठ महाविद्यालयांमध्ये रिचेकिंगचे अर्ज उपलब्ध असून, ते भरून मंडळाकडे दिलेल्या मुदतीत दाखल करावेत.  तुम्ही प्रथम उत्तरपत्रिकेच्या फोटोकॉपी (झेरॉक्स) अर्ज करावा, नंतर सदर फोटोकॉपी तुमच्या महाविद्यालयातील संबंधित विषयाच्या शिक्षकांना दाखवून व तपासून घ्यावे. त्यांच्या मार्गदर्शनानुसार रिचेकिंगचा अर्ज करावा. संबंधित शिक्षकाचे मत रिचेकिंगसाठी ग्राह्य धरले जाऊ शकते. प्रश्न- मला कला शाखेतून बारावीत ६३ टक्के मिळाले. पुढे मानसशास्त्रात करिअर करायचं आहे, तरी मला मार्गदर्शन करावे. - समृद्धी उत्तर- मानसशास्त्रातून बी.ए., नंतर एम.ए. करण्याचा पर्याय आहे. महाराष्ट्रातील विद्यापीठांतून, तसेच Indian Institute of Psychology and Research (IIPR), इंदिरा गांधी राष्ट्रीय मुक्त विद्यापीठ (इग्नू), Institute of Holistic Mental Health (तिरुपूर, तमिळनाडू) येथेही मानसशास्त्रातील विविध पी.जी. डिप्लोमा कोर्सेस करता येतात.  प्रश्न- विज्ञान शाखेतून ५८ टक्के मिळाले असून, तिची बी.एससी. किंवा बीसीए करायची इच्छा आहे. मी मागासवर्गीय प्रवर्गात असून, कोणता कोर्स कोणत्या कॉलेजमधून करावा.  उत्तर- बीसीए हा कोर्स विनाअनुदानित आहे, तर बी.एससी. (संगणकशास्त्र) हादेखील काही अपवाद वगळता बहुतांश ठिकाणी विनाअनुदानित आहे. त्यामुळे कोणत्याही (खुल्या वा मागास) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांना त्यासाठी गुणवत्ता यादीनुसार प्रवेश घेऊन शुल्क भरावे लागते.  प्रश्न- मला 12th मध्ये ६६% (Science ) मिळाले आहेत. मला आर्किटेक्चर करायचे आहे. मला त्या संबंधित detailed माहिती सांगा व पुढे त्यात काय स्कोप आहे ते पण सांगा. मी NATA ची परीक्षा पण दिली आहे व मी ती पास पण झाली आहे . उत्तर- आपण NATA च्या गुणांनुसार बॅचलर ऑफ आर्किटेक्चर कोर्ससाठी प्रवेश घेऊ शकता. पुण्यासह राज्यात विविध ठिकाणी हे कोर्स उपलब्ध आहेत. पदवीनंतर मास्टर इन प्लॅनिंगचे कोर्स आहेत. त्यामध्ये एनव्हॉरनमेंटल, इंडस्ट्रीयल, हाउसिंग, अर्बन प्लॅनिंग, रिजनल प्लॅनिंग, ट्रान्सपोर्टेशन, असे विविध पर्याय दिल्ली येथील स्कूल ऑफ प्लॅनिंग अँड आर्किटेक्चर यासह इतर काही शहरांमध्ये हे कोर्स उपलब्ध आहेत.  प्रश्न- मी विज्ञान शाखेतून बायोलॉजी विषयासह ६१ टक्के गुण मिळवून उत्तीर्ण झाली आहे. न्युट्रिशनिस्ट, डाएटिशियन व्हायचं आहे. - नम्रता विभुते उत्तर- या दोन्ही विषयांतून बी.एससी. करता येते, त्याचबरोबर काही सर्टिफिकेशन कोर्सेस विविध संस्थांमध्ये चालू आहेत. बी.एससी.मध्ये ऍप्लाइड न्युट्रिशन, क्लिनिकल न्युट्रिशन, फूड न्युट्रिशन असे स्पेशलायझेशन्सचे पर्याय आहेत. पुढे एम.एससी. करता येईल.  प्रश्न- Is there any scope to do career in Information Technology (IT) after 10th standard. उत्तर- दहावीनंतर काँप्युटर इंजिनीअरिंग किंवा IT मधून डिप्लोमा करता येतो. तसेच, काही नेटवर्किंग व हार्डेवेअर संबंधित प्रोफेशनल सर्टिफिकेशन कोर्सेस करता येतात. परंतु, दूरदृष्टिकोनातून करिअरचा विचार केला असता बारावीनंतर बी.एससी. काँप्युटर सायन्स, बीसीए किंवा बीई केल्यास अधिक संधी आहेत.  प्रश्न- मी बारावी पास झालो आहे. ‘आयटीआय‘ करायची इच्छा आहे. त्यामध्ये कोणत्या विषयांना प्राधान्य द्यावे. उत्तर- फिटर, इलेक्ट्रिकल, मशिनिस्ट, इलेक्ट्रॉनिक्स, टूल अँड डाय मेकर, ऍडव्हान्सड् मशीन टूल मेंटेनन्स या विषयांना सध्या चांगल्या संधी आहेत. वेळोवेळी विविध विषयांतील मागणीनुसार करिअरच्या संधी बदलत असतात.  ........

Read More